Monastyr Świętego Cyryla Biełozierskiego
Monastyr Świętego Cyryla Biełozierskiego, znany również jako Cyrylo-Biełozierski Monaster Zaśnięcia Matki Bożej, to nieczynny prawosławny męski klasztor usytuowany w Kiriłłowie, w obwodzie wołogodzkim. Jego historia sięga 1397 roku, kiedy to mnich Cyryl Biełozierski założył tę duchową wspólnotę. Monaster z biegiem lat stał się jednym z najważniejszych ośrodków prawosławnego życia duchowego w Rosji, odgrywając jednocześnie istotną rolę polityczną w historii kraju. Dziś, choć zamknięty przez władze bolszewickie w 1924 roku, pozostaje miejscem o bogatej historii i znaczeniu kulturowym.
Historia powstania monasteru
Początek istnienia monasteru przypisuje się rokowi 1397, kiedy to mnich Cyryl Biełozierski, uczeń Sergiusza z Radoneża, osiedlił się nad Jeziorem Białym. Wraz z innym mnichem, Terapontem, wybrał miejsce na przyszły klasztor zgodnie z widzeniem, które miał przed opuszczeniem Moskwy. To właśnie tam mnisi zaczęli budować swoją wspólnotę – zaczynając od szałasu i drewnianego krzyża.
Wkrótce jednak Cyryl i Terapont rozdzielili się, zakładając niezależne cerkwie. Świątynia wzniesiona przez Cyryla nosiła wezwanie Zaśnięcia Matki Bożej i była pierwszą budowlą klasztoru. Cyryl pełnił funkcję przełożonego przez następne trzydzieści lat, wprowadzając surową regułę życia monastycznego. W 1427 roku wspólnota liczyła około 50 mnichów.
Po śmierci Cyryla, kierownictwo nad klasztorem objął ihumen Tryfon. Pod jego przewodnictwem monaster zaczął zyskiwać na znaczeniu jako ośrodek duchowy oraz finansowy. Zyskiwał wsparcie ze strony rosyjskiej szlachty oraz książąt moskiewskich, co umożliwiło budowę nowych obiektów sakralnych w tym miejscu.
Monaster jako ośrodek artystyczny i polityczny
Monaster Świętego Cyryla Biełozierskiego odegrał kluczową rolę w historii politycznej Rosji. Jego przełożeni często wspierali książąt moskiewskich w trudnych czasach wewnętrznych sporów. Przykładem jest sytuacja z 1447 roku, gdy Wasyl II Ślepy przybył do monasteru prosząc o zdjęcie przysięgi na krzyż, którą dał swojemu rywalowi do tronu.
Mnisi byli również zaangażowani w drukowanie tekstów politycznych oraz opowiadali się za silną centralną władzą na Rusi. Monaster był ważnym ośrodkiem ikonograficznym i przyciągał pielgrzymów dzięki swoim cennym relikwom oraz ikonografii.
W XVI wieku monaster stał się nie tylko centrum życia duchowego, ale także fortecą. Monastyczne umocnienia zostały rozbudowane, a klasztor posłużył jako miejsce schronienia dla wielu osób w czasach niepokojów. Iwan Groźny był jednym z monarchów, którzy hojnie wspierali monaster, a nawet miał zamiar złożyć wieczyste śluby zakonne przed śmiercią.
Upadek monasteru
W XVIII wieku sytuacja monasteru uległa drastycznej zmianie na skutek sekularyzacji majątków klasztornych przeprowadzonej przez Katarzynę II. Wspólnota straciła wszystkie swoje posiadłości ziemskie, co znacząco wpłynęło na jej funkcjonowanie. Mimo że klasztor działał jeszcze do 1924 roku, został ostatecznie zamknięty przez bolszewików.
Ostatni przełożony monasteru, archimandryta Anastazy, został rozstrzelany. Budynki klasztorne przekształcone zostały w muzeum, co pozwoliło na ich zachowanie w stosunkowo dobrym stanie do dzisiaj.
Muzeum w monasterze
Pierwszym dyrektorem muzeum utworzonego w dawnym klasztorze był Aleksandr Chołmowski. Muzeum zaczęło swoją działalność pięć lat po jego założeniu i pierwotnie koncentrowało się na historii osadnictwa oraz dziejach monasteru. Z biegiem lat podlegało różnym zmianom ideologicznym i programowym.
W latach 30. XX wieku muzeum zostało przekształcone pod naciskiem władz lokalnych i zaczęło przedstawiać historię monasteru jako instytucji uciskającej chłopów. Chociaż wiele cennych eksponatów zostało zarekwirowanych lub przekazanych innym placówkom wystawienniczym, muzeum przetrwało II wojnę światową i kontynuowało działalność konserwatorską.
Dziś według oficjalnych danych muzeum rocznie odwiedzane jest przez około 260 tysięcy turystów, z czego 40% stanowią goście spoza Rosji.
Biblioteka monasteru
Jednym z największych skarbów Monasteru Świętego Cyryla Biełozierskiego była jego biblioteka. Już za życia pierwszego przełożonego mnisi zaczęli gromadzić książki i tworzyć jedną z największych bibliotek na Północy Rosji. Na koniec XV wieku opracowano katalog biblioteki, który wskazywał na obecność 212 rękopisów.
Biblioteka była wzbogacana darami od bojarów oraz metropolitów moskiewskich; car Iwan IV Groźny również przekazał cenne księgi do zbiorów. W połowie XVII wieku biblioteka klasztorna była najobszerniejsza spośród wszystkich prawosławnych klasztorów w Rosji, licząc ponad 1300 woluminów.
Niestety na początku XX wieku mnisi sprzedali część najcenniejszych zbiorów Petersburskiej Akademii Duchownej w celu poprawy sytuacji finansowej monasteru.
Zakończenie
Monastyr Świętego
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).