Dźinizm – filozofia i religia Indii
Dźinizm, znany również jako dżajnizm, to nonteistyczny system filozoficzny i religijny, który wyłonił się w Indiach około VI wieku p.n.e. w odpowiedzi na zrytualizowany braminizm. Dźinizm koncentruje się na duchowym rozwoju jednostki oraz poszanowaniu dla wszelkiego życia, co jest kluczowe dla jego nauk. W artykule przyjrzymy się etymologii dźinizmu, jego historii, głównym zasadom, podziałom oraz tekstom świętym, które kształtują tę unikalną tradycję.
Etymologia i nazewnictwo
Termin „dźinizm” wywodzi się od sanskryckiego słowa „dźina”, które oznacza „zwycięzcę” lub „pogromcę”. Historycznym założycielem tej religii jest Wardhamana Mahawira, który żył w VI wieku p.n.e. i którego wyznawcy zaczęli nazywać się dżinistami. W Polsce można spotkać różne formy nazewnictwa, takie jak dżajnizm czy dżainizm, jednak obecnie preferuje się termin „dźinizm”, który lepiej oddaje oryginalną transkrypcję sanskrytu.
Historia dźinizmu
Dźinizm ma swoje korzenie w religijnej tradycji Indii, a jego początki datowane są na VIII wiek p.n.e., kiedy to pojawił się Parśwa, uważany za pierwszego tirthankarę. Mahawira, żyjący około VI wieku p.n.e., znacznie zreformował nauki dźinijskie i stworzył zbiór zasad regulujących życie swoich wyznawców. Kluczowymi zasadami dźinizmu są:
- Ahinsa – powstrzymanie się od zadawania cierpienia wszelkim istotom żywym.
- Satja – powstrzymanie się od kłamstwa.
- Asteja – powstrzymanie się od kradzieży.
- Brahmaćarja – powstrzymanie się od cudzołóstwa (w przypadku mnichów i mniszek – powstrzymanie się od wszelkich stosunków seksualnych).
- Aparigraha – powstrzymanie się od posiadania zbędnej własności (w przypadku mnichów i mniszek – powstrzymanie się od posiadania wszelkiej własności).
Zasady te podkreślają ogromny szacunek wyznawców dźinizmu dla wszystkich istot żywych oraz ich pragnienie uwolnienia się z cyklu samsary i osiągnięcia stanu mokszy. Droga do tego celu prowadzi poprzez trzy klejnoty: należyte spojrzenie, należyte poznanie oraz należyte postępowanie.
Struktura i podział dźinizmu
Dźinizm współcześnie dzieli się na dwie główne gałęzie: digambarów i śwetambarów. Digambarowie to ci, którzy uważają, że mnisi powinni żyć w skrajnej ascezie i nie nosić ubrań. Śwetambarowie natomiast wierzą w możliwość noszenia białych szat przez mnichów. W XVIII wieku w wyniku wpływów hinduizmu na dźinizm powstały nowe odłamy, takie jak Sthanakawasi oraz Murtipudźaka. Sthanakawasi odrzucają kult wizerunków, natomiast Murtipudźaka naśladują niektóre hinduskie praktyki kultowe.
Nowe ruchy w dźinizmie
Kolejnym istotnym odłamem jest Terapanthi, założony przez Bhikandźi w XVIII wieku. Ruch ten starał się połączyć różne nurty dżinijskie w jedną całość, promując jednocześnie zasady moralne i etyczne zgodne z naukami Mahawiry.
Teksty święte dźinizmu
Dźinizm posiada bogaty zbiór tekstów świętych znanych jako Agama (Siddhanta), składający się z około 45 dzieł dotyczących doktryny, rytuału oraz biografii świętych. Każda szkoła dżinijska ma swój własny kanon pism oraz komentarzy. Najważniejszymi tekstami są:
- Anga – zbiór 12 tekstów przedstawiających podstawy doktryny.
- Acaranga – dotyczący dyscypliny klasztornej.
- Suryagadanga – refutacja argumentów heretyckich.
- Sthananga oraz Samavayanga – rozwinięcia doktrynalnych tekstów.
- Vyakhyaprajnapti (Bhagavati) – dialogi na temat dogmatów.
- Nayadhammakahao – seria apologii i kazań.
- Praśnavyakarana – opis błędów i zaniedbań.
Tirthankara – mistrzowie dźinijscy
Tirthankara to ubóstwiani mistrzowie dźinijscy, których według tradycji jest dwudziestu czterech. Spośród nich Parśwa i Mahawira są uznawani za historycznych nauczycieli. Pozostali tirthankarowie mają charakter mityczny. Każdy z nich ma swoje atrybuty symboliczne oraz kolory reprezentujące ich duchowy stan:
- Adinatha (Riszabhadewa) – symbolizowany przez byka.
- Czandraprabha – przedstawiany jako biały z sierpem księżyca.
- Neminatha (Arisztanemi) – symbolizowany przez muszlę.
- Tirthakara (Mahawira) – reprezentowany przez złotego lwa.
Dźinijskie miejsca święte
Dla wyznawców dźinizmu istnieje wiele miejsc świętych związanych z ich tradycją. Najważniejsze z nich to:
- Abu – kompleks świątyń zbudowany między XI
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).